Skálholt er einn merkasti sögustaður landsins, samtvinnaður sögu kristni á Íslandi. Kirkja var reist í Skálholti stuttu eftir kristnitöku og sat þar fyrsti biskup Íslands. Skálholt var höfuðstaður landsins í um 750 ár, miðstöð kirkjustjórnar og mikið fræðasetur. Vitað er að í kringum 1200 bjuggu um 120 manns í Skálholti. Þar hefur því staðið þorp húsa af ýmsum stærðum og gerðum sem mynduðu fyrsta       þéttbýlið á Íslandi.                                  Skálholt 1789, málverk eftir Dayes

Í Skálholti hefur verið stærsta bú á Íslandi þar sem stóðu glæsilegri hús en á öðrum stöðum á landinu. Á miðöldum voru í Skálholti veglegar byggingar til að hýsa biskupa, fjölskyldur þeirra og sveina, staðarpresta, skólasveina, skólameistara og aðra embættismenn kirkjunnar auk fjölda þjónustufólks og gesta. Þá var mikill fjöldi bygginga fyrir hina fjölbreyttu starfsemi: skólahús og skrifstofur auk fjölda af skemmum, búrum, smiðjum, skepnuhúsum og öðrum útihúsum sem tengdust hinum umfangsmikla búrekstri biskupanna.

Árið 1630 brann Skálholtsstaður. Í brunanum glötuðust mikil menningarsöguleg verðmæti þar sem fjöldi skjala og bóka varð eldinum að bráð. Brynjólfur Sveinsson biskup lét reisa nýja veglega dómkirkju og staðarhús í Skálholti. Árið 1784 reið mikill jarðskjálfti yfir Suðurland og felldi hann 372 bæi. Ótrúlegt er talið að Skálholtskirkju sakaði ekki þótt öll önnur hús féllu á biskupssetrinu. Upp úr því var Skálholt formlega lagt niður sem biskupssetur og biskupsstóllinn fluttur til Reykjavíkur. Árið 1802 var kirkja Brynjólfs rifin og ný mun minni kirkja byggð í staðinn. Skálholt var þá um tíma venjulegt bóndabýli með sóknarkirkju. Það var ekki fyrr en á seinni hluta 20. aldar sem viðreisn staðarins hófst að nýju.

Óvíða er mögulegt að rannsaka með uppgrefti húsakynni af jafnfjölbreyttu tagi og frá jafnmörgum tímabilum, enda er í Skálholti að finna minjar frá öllum öldum Íslandssögunnar. Hér gefst því einstakt tækifæri til að afla upplýsinga um þau tímabil sem lítið er fjallað um í rituðum heimildum.