Það var langþráð að komast út af skrifstofunni og út í mörkina þó að nokkur uggur væri í okkur stöllum vegna öskufalls úr Eyjafjallajökli. Ferðinni var nefnilega heitið í Rangárþing ytra, nánar tiltekið í Holtin. Þar hafði reyndar ekki orðið vart mikils öskufalls en okkur þótti öruggast að hafa með okkur rykgrímur á vettvang og er það líklega í fyrsta skipti sem slíkur búnaður er hafður með í fornleifaskráningu. Fljótlega eftir komuna austur hætti gosið... en þá tók við öskurok sem við höfum ekki farið varhluta af, ekki frekar en aðrir á suður-og suðvesturlandi. Það var því full ástæða til þess að hafa með sér grímurnar.

 

Nú í sumarbyrjun skráum við fimmta áfanga aðalskráningar fornleifa í Rangárþingi ytra en fyrirhugað er að skráningunni ljúki árið 2014. Skráningin í sumar er langt komin og hefur hún gengið vel í aðalatriðum enda margir frábærir heimildamenn á svæðinu, fróðir og áhugasamir. Það gerir starf fornleifafræðingsins mun auðveldara og skemmtilegra og eykur miklu við skráninguna; bæði fjölgar fornleifunum sem skráðar eru og svo er frábært að fá að vita meira um minjastaðina eins og húsaskipan í gömlu bæjunum, hlutverk útihúsa, draugasögur og ýmsar aðrar upplýsingar sem gefa fyllri og betri mynd af liðnum tíma.

 

 

 

 

Við erum búnar að skrá fjölda skemmtilegra minjastaða og eru margar heillegar minjar á svæðinu. T.d. er þar fjöldinn allur af varðveittum beitarhúsum og garðlögum en flest þeirra garðlaga sem eru sýnileg eru frá fyrri hluta síðustu aldar og því ekki fornleifar í lagalegum skilningi þess orðs en merkilegar minjar engu að síður. Garðarnir eru dæmi um þrekvirki sem unnin voru í sveitum landsins þegar vænlegri kostur þótti að hlaða margra kílómetra langa tún-, varnar- og landamerkjagarða en að fjárfesta í viðarstaurum, girðinganeti og gaddavír.

 

Vert er að nefna einn stað sérstaklega sem við höfum skráð í þessum áfanga en það er elsti þekkti bæjarhóll Akbrautarholts eða Akbrautar eins og bærinn kallast nú. Við bæjarhólinn er einnig kirkja eða bænhús og kirkjugarður sem eru friðlýstar minjar. Þessar minjar hafa allar orðið illa úti vegna uppblásturs en enn sést til þeirra. Það má sjá þúst þar sem bænhúsið stóð og hringlaga kirkjugarðinn en af honum sést aðeins röð stórra stuðlabergssteina sem hafa staðið upp á rönd og fallið niður eða verið undirstaða hlaðins torfgarðs. Beinaleifar sjást í bænhúsþústinni. Utan kirkjugarðsins, vestan við bænhúsþústina er mikið af koparbrotum og gjalli sem bendir til þess að þar hafi verið smiðja. Á bæjarhólnum sjálfum er dálítil þúst sem geymir vonandi enn leifar elsta bæjarins en undirstöður eins húss sjást vestast á hólnum. Þessar minjar eru í mikilli hættu vegna uppblásturs og þyrfti að bregðast við hið snarasta til að verja minjarnar eða rannsaka þær áður en allt verður horfið af staðnum.

 

Afrakstur þessa áfanga og áfanga næsta sumars kemur út í skýrslu veturinn 2011-2012.