Margvíslegar rannsóknir verða unnar af Fornleifastofnun á því sumri sem fer nú í hönd. Skráningarverkefnin eru óvenju fjölbreytt. Auk skráningar í Rangárþingi ytra verður skráningu haldið áfram í sveitarfélaginu Vogum, Flóa og Kjós. Í sumar verða auk þess unnin þrjú verkefni sem með réttu má kalla rannsóknarskráningar.

 

Í fyrsta lagi verður skráningu minja á Seljadal í Suður-Þingeyjarsýslu haldið áfram. Skráningin er  fjármögnuð af Hinu þingeyska fornleifafélagi og unnin í góðri samvinnu við félagið og heimamenn. Markmið skráningarinnar er að afla upplýsinga um upphaf og eðli byggðar  á dalnum og nýtingu hans, allt frá fyrstu tíð og fram á okkar daga. Í sumar er ráðgert að ljúka vettvangsskráningu og að halda áfram vinnu við að þróa leiðir til að kynna dalinn og minjar á honum fyrir heimamönnum sem og ferðamönnum. Undirbúningsvinna fyrir þennan hluta er þegar hafin og fékk verkefnið tilnefningu til Nýsköpunarverðlauna forseta Íslands í fyrra.

 

Í sumar verður unnin rannsóknarskráning í Vatnsfirði og Vatnsfjarðardal við Ísafjarðardjúp. Skráningin tengist þeim uppgrefti og uppgraftarskóla sem starfræktur hefur verið í Vatnsfirði frá árinu 2003. Samhliða uppgrefti hefur áhersla verið lögð á landsháttafornleifafræði og er markmiðið með skráningunni að tengja uppgröftinn við umhverfi sitt. Uppgröfturinn varpar að mestu ljósi á það sem fór fram á bæjartorfunni, jafnvel innan eins húss, en með aðferðum landsháttafornleifafræði er tekist á við það sem gerðist utanhúss, utan túns og á milli bæja. Með þessum rannsóknum er gerð tilraun til að tengja uppgröftinn við umhverfi sitt.   

 

Þriðja rannsóknarskráning sumarsins mun líklega fara fram í sumarlok. Þá er ráðgert að halda áfram þeirri skráningu á Breiðafjarðareyjum sem hófst sumarið 2007. Rannsóknir á eyjum Breiðafjarðar eru unnar í samstarfi við Fornleifafélag Barðstrendinga og Dalamanna.  Í ár er markmiðið að skrá minjar í a.m.k. einni eyju en ekki hefur enn verið gengið frá því hvaða eyja verður fyrir valinu. Áður hafa verið skráðar mannvistarminjar í Akureyjum á Gilsfirði, hinni fornu verstöð Oddbjarnarskeri og í Hergilsey. Markmið skráningar á Breiðafjarðareyjum er að fá innsýn í sjósókn, landbúnað og daglegt líf á svæðinu á fyrri öldum, auk þess að nýta niðurstöðurnar í þágu menningartengdrar ferðaþjónustu á svæðinu.  

 

Fjölmörg uppgraftarverkefni verða unnin á vegum Fornleifastofnunar í sumar. Í Vatnsfirði verður, eins og undanfarin ár, starfræktur fornleifaskóli en þangað sækja nemendur víða að úr heiminum kennslu í uppgraftartækni, landsháttafornleifafræði og fornvistfræði. Áfram verður unnið að uppgrefti á tveimur svæðum, víkingaaldarminjum neðst í heimatúninu og uppgreftri á bæjarhólnum. Að verkefninu koma auk Fornleifastofnunar; Vestfirðir á miðöldum, Hugvísindastofnun HÍ, Háskólasetur Vestfjarða, Atvinnuþróunarfélag Vestfirðinga, Byggðasafn Vestfjarða, Fræðslumiðstöð Vestfjarða og Senter for studier i vikingtid og nordiske middelalder. Auk þessa koma að verkefninu háskólar víða að úr Evrópu og vestan hafs.

 

Umfangsmiklar rannsóknir verða unnar í Suður-Þingeyjarsýslu í ár eins og mörg fyrri ár. Rannsóknirnar eru í samvinnu við Hið þingeyska fornleifafélag. Í ár verður haldið áfram uppgrefti á fornum kumlateig í Þegjandadal, sem stefnir hraðbyri í að verða stærsti grafreitur frá heiðni sem grafinn hefur verið upp með vísindalegum aðferðum hér á landi. Í fyrra komu m.a. hross, fagurlega skreytt beisli, skrautlegar perlur og fleiri gersemar upp úr gröfunum, auk þess sem aðbúnaður þeirra veitti nýja og áður óþekkta sýn inn í greftrunarsiði fortíðar. Auk kumlanna eru frekari rannsóknir ráðgerðar á Þegjandadal og verða prufuskurðir teknir í mannvirki og/eða kuml víðar. Auk ofangreindra rannsókna verður haldið áfram með uppgröft á kirkjugarði á Hofstöðum í Mývatnssveit en það er framhald uppgraftar sem fór fram á árunum 1999-2004. Ítarlegar rannsóknir hafa farið fram á þeim mannabeinum sem upp komu í eldri rannsókn í þeim tilgangi að varpa ljósi á heilsufar og mataræði þeirra sem í garðinum hvílda. Vonir standa til að hæg verði hægt að ljúka uppgrefti á kirkjugarðinum á næstu árum.

 

Í sumar verður haldið áfram rannsóknum á Svalbarði í Þistilfirði í Norður-Þingeyjarsýslu. Rannsóknirnar hófust árið 1986 en það sumar og næstu tvö sumur á eftir var grafinn upp hluti öskuhaugs bæjarins sem skilaði einu stærsta dýrabeinasafni sem til er á Íslandi. Vegna legu sinnar er norðausturhorn landsins vel til þess fallið að rannsaka samband manns og umhverfis í sinni harðgerustu mynd: áhrif heimsskautsvindar og –strauma og hafíss. Því var ákveðið að snúa aftur til Svalbarðs árið 2008 og síðan þá hefur uppgrefti á öskuhaug verið haldið áfram, prufuskurðir teknir víðar auk þess unnið að skráningu á jörðinni.  Áhugi er á að kanna samband höfuðbýlis við smærri býli og nytjaeiningar innan jarðarinnar, lífsviðurværi íbúanna og efnahags- og félagslega stöðu fólks í samhengi við umhverfisþætti.

 

Nokkrar minni rannsóknir og prufuskurðir verða gerðir á vegum Fornleifastofnunar í sumar, m.a. forkönnun og endurmat á rústum í Arnarbæli í Hjaltastaðaþinghá, kumlarannsóknir í Borgarfirði, A-Barðastrandarsýslu og við Mývatn og prufuskurðir í garðlög í Dalvíkurbyggð.